نخستین زن گوینده زبان فارسی

رابعه بنت کعب قزداری را می توان نخستین زن گوینده زبان فارسی دانست . زیرا تا زمان او هیچ زنی بپارسی شعر نگفته است .

رضا قلی خان هدایت در مجمع الفصحا می نویسد که : وی از ملک زادگان است . پدرش کعب نام در اصل از اعراب بود و در قزدار و بلخ و بست در حوالی قندهار و سیستان کامرانیها نمود .

کعب پدر رابعه پسری داشت بنام حارث که پس از پدر جانشین وی گردید . حارث را غلامی نیکورو بود بکتاش که از نژاد ترک بود .

رابعه دل بدو باخت ، وقتی حارث در مجلس شاه از رودکی شاعر معروف سلسله سامانی این قضیه را شنید از روی جهالت و نادانی بکتاش را بچاهی افکند و زندانی ساخت .

 رابعه را نیز به گرمابه ای برده دستور داد تا رگهایش را بزنند و بعد در گرمابه را بخشت و گل مسدود سازند بعد از این که این عمل به وقوع پیوست رابعه با خون خویش ترانه های خود را به دیوار گرمابه نوشت . بکتاش چون از جریان آگاهی یافت از چاه فرار کرده به گرمابه رفت ، اما دیگر دیر شده بود چون محبوب خود را غرق خون دید چنان از خود بیخود شد که سراغ حارث رفت و نیمه شب سراز تنش جدا کرد و آن گاه خود را نیز بکشت و در کنار آرامگاه رابعه دفن گردید .

جامی نام این گوینده زیبا و ناکام را در شمار زنان زاهد و صوفی آورده است وی اصلا عرب بوده و اجداد وی در زمان ابو مسلم خراسانی باین نواحی آمده بودند . این شاعره زیبا بمناسبت تحصیلات خود فارسی و عرب را خوب می دانسته و گاهی در اشعار خود آنها را بهم آمیخته است چند بیت زیر از اوست :

کمند

                  عشق او باز اندر آوردم ببند                              کوشش بسیار نامد سودمند

                  عشق دریائی کرانه نا پدید                              کی توان کردن شناای هوشمند

                  عشق را خواهی که تا پایان بری                      بس که بپسندید باید ناپسند

                  زشت باید دید و پندارند خوب                           زهر باید خورد و انگارید قند

                  توسنی کردم نداستم همی                            کز کشیدن سخت تر گردد

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۳:٠٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/۸/۱٩